Người dân Quế Sơn luôn giữ cho mình ngọn lửa nghệ thuật truyền thống và xem đây là món ăn tinh thần không thể thiếu được trong cuộc sống. Dẫu có phải vất vả, nhọc nhằn, dẫu còn thiếu thốn về trang phục, đạo cụ, kinh phí, nhưng cái vốn quý nghệ thuật ngàn đời của cha ông đã được gìn giữ, vun đắp để mãi mãi rạo rực trong con tim mỗi người hôm nay.

Huyện Quế Sơn hiện có 12 câu lạc bộ và định kỳ hai năm một lần tổ chức liên hoan nghệ thuật tuồng-dân ca. Và mỗi dịp như thế là một ngày hội để các nghệ sĩ làng quê nơi đây được sống hết mình với lời ca tiếng hát... Đến thăm câu lạc bộ tuồng - dân ca thôn Thương Nghiệp - xã Quế Phú, chúng tôi đã gặp các cụ bà, cụ ông nay đã ở tuổi "thất thập cổ lai hy", nhưng vẫn nguyên vẹn một tình yêu mãnh liệt với nghệ thuật tuồng-dân ca xứ Quảng. Các cụ Phan Thị Khai, Huỳnh Thị Tiền, Phan Thị Nhàn, Hà Thị Niệm, Lê Thị Thân... cùng nhau thành lập câu lạc bộ tuồng-dân ca. Không trống, không kèn, không âm thanh, ánh sáng, câu lạc bộ của các cụ chỉ có duy nhất là tấm lòng say mê nhiệt thành với những giọng hát hay khi tuổi đã về chiều. Nhiều năm qua, các cụ đã có không ít đêm biễu diễn phục vụ bà con trong thôn, trong xã và các vùng lân cận. Ở đâu, tiếng hát của các cụ cũng được đón nhận nồng nhiệt. Những tràng pháo tay, những lời chúc mừng, những câu khen ngợi... là tất cả những gì các cụ nhận được sau mỗi lần biễu diễn. Các cụ ai cũng nhận thức rằng, bao giờ giọng hát còn cất lên được thì còn đem sức mình góp phần gìn giữ cái vốn quý truyền thống của quê hương. Câu lạc bộ tuồng-dân ca thôn Thương Nghiệp đã dàn dựng vở tuồng cổ "Trưng Vương đề cờ" với sự tham gia diên xuất của 8 thành viên câu lạc bộ mà nòng cốt là các cụ Phan Thị Khai, Huỳnh Thị Tiên và Hà Thị Niệm. Trên sân khấu, các cụ vẫn còn khá linh hoạt trong diễn xuất, nhuần nhuyễn trong thể hiện cử chỉ, điệu bộ của nghệ thuật tuồng. Cụ Phan Thị Khai, người đã ở tuổi 80 vui vẻ nói: "Cứ mỗi lần có dịp tham gia liên hoan nghệ thuật tuồng-dân ca do huyện tổ chức là chúng tôi như được sống lại những kỹ niệm đẹp. Đó là khoảng thời gian tuổi mười tám, đôi mươi cùng nhau hát hò khoan, đối đáp thú vị không gì bằng. Bây giờ, cứ mỗi lần đi biểu diễn, cất lên lời ca tiếng hát thì thấy mình như trẻ thêm, yêu đời hơn...".

Các câu lạc bộ tuồng - dân ca huyện Quế Sơn đã dàn dựng nhiều tác phẩm tuồng, tiểu phẩm dân ca hết sức công phu và có tính nghệ thuật cao. Trong đó, có những vỡ tuồng cổ như "Trưng Vương đề cờ", "Nhứt Điện-Nhị Điện", "Hận Nam Quan", "Bát cơm chan lệ"... hoặc có những tiểu phẩm dân ca mang đậm hơi thở cuộc sống làng quê hôm nay như "Vòng tay" của xã Quế Thuận; "Lòng già yêu nước" của xã Quế Hiệp, "Con đường làng" của Quế Phong... đã tạo tiếng vang lớn. Tất cả diễn viên là những nghệ sĩ chân đất tự sáng tác và dàn dựng. Đây là những nét tiêu biểu làm nên diện mạo riêng của từng câu lạc bộ. Anh Nguyễn Hoàng Chương, Giám đốc Trung tâm Văn hoá huyện Quế Sơn cho biết: "Nhiều năm nay, mặc dù điều kiện vật chất còn nhiều khó khăn, cũng như đứng trước thách thức của những dòng nhạc mới, nhưng các câu lạc bộ tuồng-dân ca của các xã vẫn duy trì, hoạt động đều đặn. Cứ mỗi dịp lễ hội, ngày tết, ở bất cứ làng quê nào của Quế Sơn cũng diễn ra những âm thanh giục giã của trống chầu và những lời ca ngọt ngào, lắng đọng của tuồng-dân ca. Bao nhiêu năm nay, chúng tôi giữ lửa cho nghệ thuật truyền thống bằng cách để cho tuồng-dân ca đi sâu vào đời sống người dân như thế...". Điều đáng ghi nhận là mặc dù các diễn viên đều cao tuổi, nhưng mỗi lần lên sân khấu biểu diễn vẫn thuộc và nhớ khá kỹ lời thoại của các trích đoạn tuồng, nên diễn xuất rất tự nhiên, thể hiện đúng phong cách của nhân vật. Chính vì thế mà hiện tượng co cụm, tập trung ở một góc sân khấu để chờ nhắc tuồng đã được hạn chế và phát huy được tính nghệ thuật cao.

Ở huyện Quế Sơn, ngoài diễn viên cao tuổi, các câu lạc bộ còn có đông đảo lực lượng diễn viên nhỏ tuổi đầy triển vọng. Riêng câu lạc bộ tuồng Đồng Ấu của xã Quế Châu gồm những cậu bé, cô bé ở độ tuổi từ mười một đến mười bốn như Huỳnh Thị Khánh Phượng, Cao Thị Mơ, Nguyễn Xuân Đức, Nguyễn Xuân Long... đã dẫn dắt người xem một cách thuyết phục bằng giọng hát, điệu bộ và diễn xuất thật điệu nghệ. Huỳnh Thị Khánh Phượng, sinh năm 1991, thường đóng với vai diễn Hoàng Thế Phụng trong trích đoạn tuồng cổ "Nhứt Điện-Nhị Điện" đã để lại nhiều ấn tượng đẹp cho người hâm mộ. Ở xã Quế Châu - nơi nổi tiếng với gánh tuồng Đức Giáo ở làng Khánh Đức ngày xưa đã bồi đắp cho tâm hồn Khánh Phượng, Mi Mơ, Xuân Đức, Xuân Long nguồn sữa ngọt ngào của nghệ thuật tuồng để cho hôm nay các em được bay cao và bay xa hơn nữa. Nghệ nhân Huỳnh Hoa vui mừng tâm sự: "Chúng tôi đã xây dựng lực lượng kế cận để giữ lửa cho tuồng. Các em không những biết hát, hát hay mà còn say mê, yêu tuồng - dân ca như yêu những gì thân thiết với cuốc sống của mình vây...". Ông Hà Phước Trinh, Bí thư huyện uỷ Quế Sơn khẳng định: "Lâu nay Quế Sơn giữ được tuồng-dân ca là nhờ biết phát huy nội lực của các câu lạc bộ, lấy phong trào nuôi phong trào. Nhưng về lâu dài, muốn gìn giữ được nghệ thuật truyền thống thì chúng tôi chủ trương đưa tuồng và dân ca vào trường học..."

Về Quế Sơn nghe âm vang tiếng trống chầu, nghe những âm điệu ngọt ngào của tuồng và dân ca qua những diễn viên chân đất của làng quê mới thâm thía hết niềm đam mê của thế hệ con cháu đất tuồng dành cho nghệ thuật truyền thống. Với họ, nghệ thuật tuồng - dân ca mãi mãi là ngọn lửa luôn rực sáng trong tim.