Bình - Trị - Thiên quê tôi không có từ lộc vừng, ngàn đời nay, nó được kêu bằng cây mưng. Cây mưng được đồng đất quê tôi nuôi dưỡng, có thể cao to như cây cổ thụ giữa đại ngàn Trường Sơn khi rừng chưa mất sạch như bây giờ.

Khi tôi còn con nít, cha thường cho theo ra đồng. Cánh đồng làng Phương phơi mình trong cái nắng làm cỏ héo rũ như bị luộc, nơi mà cha tôi nặng nhọc quật từng lát cuốc lật đất làm ải để chuẩn bị đón những trận mưa rào cho vụ lúa duy nhất trong năm. Lâu lâu nghỉ mệt, người kêu tôi tới trú nắng dưới tán những cây mưng bên con mương xâm xấp nước. Nếu không có con mương ấy, mà sau này tôi được biết có vùng kêu bằng con rạch, thì làng Phương của tôi không có gạo ăn và những cây mưng không thể chịu nỗi cơn khát trong mùa gió Lào mang theo 40 độ nóng thổi suốt ngày đêm.

Con mương ấy đón hai luồng nước, một từ sông Thạch Hãn, một từ nguồn nước ngầm trong những động cát tít tắp tận bờ biển, sau làng. Hai bờ con mương xanh um một màu mưng, là vệt xanh độc nhất giữa đồng đất bạc phếch sáu tháng không một giọt mưa. Con mương nuôi cây mưng, cây mưng góp phần giữ nước cho con mương. Nếu không có con mương và cây mưng, cánh đồng quê tôi sẽ bị mồ côi!

Lạ thay, trong cảnh khô khát nhất mấy tháng Hè, cây mưng lại thả những dây hoa từ tít tắp trên cành xuống, nở bung màu đỏ vài tiếng đồng hồ rồi lần lượt rụng để nuôi bầy cá tràu, cá rô trong lòng mương. Xong đợt hoa, cây mưng rụng hết lá để cho ra những chùm lộc màu tim tím, mà dân quê tôi kêu bằng rau mưng. Loại rau này mà kẹp với một loài cá biển mình dẹp lép, nướng hoặc hấp, thì chỉ hít hà khen...

Dưỡng sức qua mùa Thu, tháng 10 - 11 âm lịch, khi trời bắt đầu mưa dầm gió bấc, cây mưng lại ra hoa lần nữa, cánh không thắm như trong hè nhưng dài hơn, bông to hơn. Sau đợt hoa thứ hai trong năm, cây mưng lại cho lộc để thêm một lần, dân quê tôi được thưởng thức món ngon cá lẹp mà kẹp rau mưng!

Ra Hà Nội sau khi Link vào Cwin Cá Cược Thể Thao 2026 bị chia làm đôi, mùa Đông năm 1954, tôi chợt bắt gặp một cây mưng rất lớn đang thả những dây hoa thắm xuống mặt Hồ Gươm. Thì ra cây mưng không chỉ có ở quê tôi, nhưng người ta gọi là cây lộc vừng. Mà đã là lộc thì nó quý gấp vạn lần cây mưng! Năm tháng qua, tôi còn được thấy cây lộc vừng gốc to cỡ hai người ôm trước cửa đình Voi, làng Cam Giá, bên quốc lộ 1A, tỉnh Ninh Bình.

Tôi còn được chiêm ngưỡng hai cây lộc vừng bên giếng Thần trong khuôn viên chùa Ngư ở đảo Song Ngư Sơn, cách khu du lịch thị xã Cửa Lò (Nghệ An) khoảng hai hải lý. Tương truyền, chùa Ngư được xây dựng vào thế kỷ XIII, vừa thờ Phật, vừa thờ Sát hải đại vương Hoàng Tá Thốn, người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên Mông.

Ngay khi dựng chùa, người ta đã trồng hai cây lộc vừng này, nên đến nay, chúng đã thọ 700 năm! Và tôi được thấy không biết bao nhiêu cây lộc vừng trong khuôn viên các biệt thự mới toanh tại Vinh, Huế, Nha Trang, Đà Nẵng, Biên Hòa, Vũng Tàu, Thủ Dầu Một, Sài Gòn, Cần Thơ...

Không biết có cây mưng cổ thụ nào nằm trong những khu vườn sang trọng ấy bị bứng từ con mương đồng làng, mà sao tôi cứ đau đáu nỗi mất mát cả một vệt xanh quê mình, mỗi lần trở về. Con mương và cánh đồng làng Phương đã bị mồ côi, vì người ta đã bứng trộm những cây mưng để bán lộc cho người giàu và không ít quan chức cấp cao!