Não người... Đó là một bí ẩn mà nhân loại còn đang khám phá (ảnh minh họa)

Những tính toán thuần tuý cho thấy, độ phức tạp của bộ não có lẽ chỉ thua kém dải Ngân hà trong vũ trụ với trên 200 ngàn tỉ ngôi sao trải rộng trong không gian rộng lớn, được đo lường bằng hàng trăm nghìn năm ánh sáng, chứ không nằm gọn trong hộp sọ có dung tích chứa chừng 1,5 lít như bộ não người.

Ngày nay, tiến bộ công nghệ với những hệ con chíp rất tinh vi của máy scanner hình ảnh cộng hưởng (MRI) cho phép có thể nhìn thấy bên trong bộ não sống, nhưng chưa thể lường được hết độ phức tạp của hệ thống kết nối thần kinh, một khi các nhà giải phẫu mới chỉ nghiên cứu lát cắt của não dưới kính hiển vi. Gần đây, nhờ sự hỗ trợ của viện Nghiên cứu Sức khoẻ Quốc gia nước Mỹ, một nhóm nhà khoa học thế giới, đứng đầu là những chuyên gia thuộc Đại học Washington đã cùng tiến hành một dự án nghiên cứu mang tên “Bản đồ hệ thống kết nối thần kinh trong não người”.

Với mục tiêu vẽ sơ đồ liên kết của não, nghiên cứu sự thay đổi giữa các cá thể và tìm ra khu vực làm việc cùng nhau của các mạng lưới; trong giai đoạn đầu, những máy scanner được hiệu chỉnh và chương trình tạo hình ảnh từ các dữ liệu đã được phát triển nhằm xây dựng những bản đồ liên kết não bộ với sức mạnh và vẻ đẹp chưa từng có. Tham gia vào dự án này có trên 1.200 người tình nguyện, họ được chuẩn bị để sẵn sàng đón nhận những thử nghiệm scan não bộ. Theo các nhà nghiên cứu, với tâm trạng phấn khích của tình nguyện viên, dữ liệu bộ não của 100 người đầu tiên sẽ được công bố vào mùa thu năm 2012.

Giới khoa học đã có nhiều thành công trong nghiên cứu một số khu vực nhỏ của não động vật, họ hy vọng sẽ thực hiện được với não người trong thời gian không xa. Dự án tiến hành nghiên cứu chi tiết về tế bào và những liên kết hướng vào xây dung bản đồ hệ thống kết nối thần kinh của khối não người trong khu vực chừng 1 milimet chứa tới hàng trăm nghìn tế bào thần kinh. Theo nhiều phân tích, cách làm này sẽ đem lại tầm nhìn kiểu “kinh tế vĩ mô”, tạo thuận lợi để vẽ sơ đồ những điểm chia cắt chủ chốt và những xa lộ liên thông giữa chúng với nhau, giống như một bản đồ giúp cho người xem cảm nhận được nền kinh tế toàn cầu với những quốc gia, các trung tâm công nghiệp và mạng lưới kết nối giao thương nhưng không thấy rõ từng người làm việc trên toàn hành tinh.

Bước đầu dự án thể hiện nhiều khả năng phát hiện mới với khoảng 50 khu vực có thể vẽ được bản đồ bao trùm khoảng 1/3 vỏ não. Giáo sư David Van Essen thuộc Đại học Washington cho rằng, nếu vỏ não được coi là một lục địa được thám hiểm thì dường như nhân loại sẽ có được những bản đồ về sự phân bố địa lý dọc theo phần rìa đại lục, còn khu vực nội địa vẫn chưa được biết. Đây được coi là điểm hết sức hấp dẫn, bởi chính nơi đây nhiều chức năng cao cấp của bộ não người sẽ được khám phá.

Các nhà nghiên cứu đặc biệt quan tâm đến việc so sánh bản đồ não của các tình nguyện viên. Số đông họ được lựa chọn từ những cặp song sinh, anh chị em ruột; điều này tạo thuận lợi, giúp dự án có thể bóc tách được tác động ảnh hưởng của môi trường tự nhiên và điều kiện nuôi dưỡng đến bản đồ hệ thống kết nối thần kinh. Qua đó, quá trình khám phá không chỉ phát hiện các mối liên kết tiêu biểu của não mà còn cả những biến thể, sự khác biệt giữa các cá nhân và cái làm cho con người suy nghĩ, quan niệm và hành động khác nhau. Kết quả của dự án sẽ mang lại những hiểu biết mới về rối loạn trật tự não bộ thông qua bằng chứng về sự bất thường của mạch liên kết ở những người bị bệnh tự kỷ ám thị hoặc tâm thần phân liệt.

Việc tập trung nghiên cứu liên kết trong não bộ người phản ánh nhận thức mới sâu sắc về những hệ như não người, nền kinh tế hoặc hệ thống xã hội; bởi đây là những hệ thống tương tác phức tạp và hoạt động năng động trong một thể thống nhất. Chuyên gia thần kinh hàng đầu của Đại học Indiana Ola Spoms, người khởi xướng ý tưởng bản đồ kết nối thần kinh não người cho rằng, dự án được thực hiện sẽ mở ra cách tư duy mới về bộ não người. Theo ông, cách nhìn nhận mới sẽ là quan điểm cơ bản về bộ não và chúng ta sẽ hiểu rõ hơn toàn bộ cấu trúc não người.