Chỉ nói một chiều là căn bệnh có từ lâu, chúng ta cần sửa. Tại sao chúng ta chỉ biết nói một chiều, chỉ nêu cái hại của việc đông con, mà không nói đến cái hại của ít con. Như thế là không đúng. Tôi thí dụ: Cái hại đông con thì ai trong chúng ta cũng nói khi thảo luận, nhưng cái hại của ít con cũng nhiều lắm và hậu quả cũng khó lường, thì lại ít được nói tới. Như Trung Quốc, do chỉ đẻ một con nên hiện nay sinh ra một thế hệ “cậu ấm, cô chiêu” không chịu học hành, phấn đấu, mà chỉ hưởng thụ, vì kinh tế, điều kiện sống đã có bố mẹ lo. Đây là bài toán khó của Trung Quốc…
Ý Tổng Bí thư muốn nói, mọi người khi thảo luận một vấn đề, hãy nói cả mặt lợi cả mặt hại.
Trong những năm qua, việc tuyên truyền về Dự án xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân (ĐHN) đầu tiên ở Việt Nam cũng thường được tuyên truyền một chiều, chỉ nói về cái lợi, không nói về cái hại, thậm chí còn có hiện tượng “nói” ngược sự thật của một số người có trọng trách lớn, quan trọng về lĩnh vực Năng lượng nguyên tử. Không hiểu các nhà lãnh đạo cấp cao có biết “sự” nói không chính xác này không?
Những nhà khoa học về năng lượng hạt nhân nói gì về nhà máy ĐHN?
Tại Triển lãm và Hội thảo quốc tế Điện hạt nhân 2006 (diễn ra tại Hà Nội từ 16 đến 19/5/2006, một lãnh đạo của Viện Năng lượng Nguyên tử Việt Nam (nơi chủ trương xây dựng nhà máy ĐHN) đã trao đổi với báo chí xung quanh vấn đề phát triển điện hạt nhân ở Việt Nam.
Khi các phóng viên hỏi: “Nhiều ý kiến cho rằng, Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi điện hạt nhân rất tốn kém...?” Ông trả lời: “Rẻ, chưa đến 4 cent/kWh: Điện hạt nhân có thể cạnh tranh với tất cả các loại hình phát điện khác… giá của điện hạt nhân là 3,52 cent/kwh, điện than nhập 4,28 cent/kwh, điện khí hoá lỏng nhập 5,0 cent/kwh, điện khí nhập 4,23 cent/kwh và điện khí nội địa 4,0 cent/kwh. Do vậy, giá điện hạt nhân rẻ và càng rẻ hơn khi chúng ta xây dựng nhiều tổ máy trên cùng một địa điểm (Từ 4- 6 tổ máy).
Nhiều người băn khoăn, nguồn nhiên liệu (người ta băn khoăn không phải vì hiện phải nhập và phụ thuộc nước ngoài, mà nguồn nhiên liệu này sẽ hết vào vài chục năm nữa, có dự báo là sẽ hết vào những năm 2050 -2060) cho nhà máy hoạt động, thì vị này không trả lời thẳng, mà là: “Đối với những nhà máy ĐHN đầu tiên, Việt Nam phải Cwin com sòng bạc trực tuyến nhiên liệu cho các nhà máy hoạt động (ai chẳng biết phải nhập nhiên liệu, TG)… Do lượng nhiên liệu hạt nhân tiêu thụ hàng năm không lớn, nên Việt Nam có thể dự trữ trong nhiều năm, tức là đảm bảo được an ninh nhiên liệu trong trung hạn và dài hạn (nhà máy điện chạy than công suất 1.000MW hàng năm tiêu thụ 2,6 triệu tấn than, trong khi nhà máy điện hạt nhân cùng công suất hàng năm chỉ tiêu thụ khoảng 30 tấn nhiên liệu hạt nhân) (chẳng ai lại đi so sánh tấn than với tấn nhiên liệu hạt nhân như vậy cả! Hơn nữa, tấn than thì ta còn có, còn tấn nhiên liệu hạt nhân lại phải đi mua!.
Đây chính là một trong những căn bệnh khó chữa. Một số cán bộ quản lý của ta, do trình độ thì ít, tham vọng và ước muốn thì cao hoặc có “tý” kiến thức lại muốn tỏ ra mình cũng giỏi, cũng làm được như các chuyên gia hàng đầu thế giới…, nên nhiều khi… nói “lấy được”.
Trong khi đó, các nhà báo, do không có chuyên môn, cứ thế nghe và viết “y trang”. Nên chúng ta hầu như chỉ thấy những bài báo ca ngợi sự tuyệt vời của việc xây dựng nhà máy ĐHN, mà không thấy hoặc ít thấy nói, hiện một số nước phát triển, chẳng hiểu vì lý do gì, lại đang có lịch trình “xoá sổ” các nhà máy ĐHN.
Sự thật một số vấn đề cần làm rõ về nhà máy ĐHN
Một quy luật tự nhiên là, không có gì là vĩnh cửu và chỉ có tốt mà không có xấu, chỉ có lợi mà không có hại… Trong việc chúng ta dự định xây dựng nhà máy ĐHN đầu tiên ở VN cũng có nhiều việc cần công khai, minh bạch, nói đúng sự thật… để mọi người biết và cùng nhau giải quyết.
Điện hạt nhân không rẻ, đó là tít của một bài báo viết đăng trên website https://www.thesaigontimes.vn; và một số báo: Việt Báo; Báo Tia sáng của Bộ Khoa học & Môi trường; cafe.vn; 60s.com.vn; vnexpress.net… Trong bài này, tác giả đã phân tích và đưa ra nhiều số liệu chính xác để chúng ta có điều kiện tham khảo.
Theo tác giả, một số người hoạt động trong lĩnh vực môi trường thì “mê” nhà máy ĐHN như “điếu đổ”, vì năng lượng hạt nhân như nguồn năng lượng sạch có thể thay thế nhiên liệu hóa thạch.
Nhưng nhiều người cứ tưởng, xây dựng nhà máy ĐHN thì không tốn kém gì, thậm chí “rẻ tới mức không tưởng”. Thực tế không phải vậy. Việc xây dựng nhà máy ĐHN mới không chỉ hết sức tốn kém, mà còn phải nói là “đắt một cách không tưởng”.
Người ta ước tính, chi phí ban đầu để xây một nhà máy ĐHN cỡ lớn là từ 12-18 tỉ đô la Mỹ - một con số gây sốc. Công ty Progress Energy của Mỹ cho biết, họ muốn xây một nhà máy ĐHN và khi tính toán lại thì thấy giá lên đến 17 tỉ đô la, cao gấp 3 lần so với ước tính cách đây một năm. Do vậy, ông Richard Myers, Phó chủ tịch phụ trách phát triển chính sách của NEI phải thừa nhận: “Tôi công nhận, các chi phí đó đang làm nản lòng mọi người”.
Cựu ứng cử viên Tổng thống Mỹ John McCain, người chủ trương và kêu gọi xây dựng 45 nhà máy điện hạt nhân mới cho tới năm 2030, cũng phải thừa nhận, kinh nghiêm về chi phí xây dựng nhà máy ĐHN thường vượt mức dự toán đến 250%. Nếu nước Mỹ thông qua xây dựng 45 nhà máy ĐHN đó, người ta tính chi phí vượt mức một ngàn tỉ đô la. Do thực tế chi phí cao đã làm thị trường chứng khoán Wall Street không mặn mà gì với việc xây dựng 45 nhà máy ĐHN. Công ty của tỉ phú Warren Buffett đã hủy bỏ kế hoạch tham gia Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi vào việc xây dựng một nhà máy điện hạt nhân ở bang Idaho; ngân hàng và các đại lý Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi trái phiếu cũng đang lưỡng lự. Trên thực tế, cho đến nay, các dự án năng lượng hạt nhân chưa thu hút được đồng tiền Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi nào, trong khi các dự án năng lượng tái sinh lại huy động được 71 tỉ đô la tiền vốn tư nhân trên toàn cầu trong năm 2007. Nước Mỹ họ có tính “thực dụng”, chính xác, khoa học và hiệu quả là thế đấy.
Bài báo đã kết luận: “Ngay cả Công ty FPL cũng phải thừa nhận, việc xây dựng các lò phản ứng hạt nhân mới có “tính không chắc chắn và rủi ro vào bậc nhất”, vì cứ mỗi sáu tháng trì hoãn là phải cộng thêm 500 triệu đô la vào chi phí tài chính (vốn vay). Amory Lovins, một chuyên gia năng lượng, tính toán rằng, điện hạt nhân sẽ đắt gấp hai lần so với cùng một lượng điện năng được tạo ra từ than hay khí đốt và gần gấp ba lần lượng điện từ gió. Đó là chưa kể các chi phí phát sinh khác. Như vậy, giá điện hạt nhân có thể lên đến từ 15 xu Mỹ/kWh/giờ đến 20 xu Mỹ/kWh”. Khi tính giá thành nhà máy ĐHN, sao lại không tính khấu hao?
Những người đề ra phương án và quy mô xây dựng hai nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2 với 4 tổ máy loại 1.000 MW vào năm 2020, sơ bộ chúng ta cần khoảng 15,387 tỷ USD, tương đương 253.727 tỷ đồng (theo tỷ giá 1 USD= 16.490 VNĐ).
Nếu tính theo tỷ giá tháng 3/2009 (1 USD=17.500 VNĐ) thì tổng vốn Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi đã là khoảng 269.272 tỷ đồng. Nhưng những con số này chưa tính đến trượt giá về đơn giá suất Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi và tỷ giá giữa đồng Việt Nam và đô la Mỹ do thời gian triển khai dự án kéo dài (ai kiểm chứng là đã tính hết mọi chi phí cần thiết và thật minh bạch?).
Theo đề xuất của chủ Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi (EVN), 25% nguồn vốn đó là vốn tự có của chủ Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi, 75% số còn lại là vốn vay thương mại. Khả năng vốn tự có của EVN có đáp ứng được khi giá “đội” lên không? (Chúng ta cũng đã có bài học về việc không thu xếp được vốn, để dự án kéo dài làm tăng vốn Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi lên nhiều lần, mà điển hình là dự án Nhà máy Lọc dầu Dung Quất). Khả năng vay thương mại có hiện thực không, đều cần được thẩm định kỹ vì chưa thấy nói rõ trong Báo cáo Cwin800 hàng ngàn khuyến mãi.
Chưa kể, nếu theo quy luật xây dựng nhà máy ĐHN của thế giới (chắc chắn chúng ta còn có thể tăng hơn vì cách tính toán và tình trạng quản lý hiện nay) thì giá sẽ đội lên 2,5 lần so với dự toán ban đầu, có nghĩa là, chúng ta cần phải chi khoảng hơn 30 tỷ USD.
Nêu những thông tin trên để các nhà hoạch định chính sách tham khảo. Và mong rằng, chúng ta cần minh bạch, công khai, thông tin đa chiều trong truyền thông nói chung và tuyên truyền về việc xây dựng nhà máy ĐHN nói riêng; ngoài ra, cũng cần phải cảnh giác với các chuyên gia nước ngoài trong vận động hành lang.
